Verpleegkundigen als sleutelfiguren bij het tijdig herkennen van palliatieve zorgbehoeften

 Achtergrond

Proactieve zorgplanning is een evidence-based interventie die kan bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van leven en het voorkomen van ongewenste overgangen van zorg in de laatste levensfase. Het is belangrijk dat proactieve zorgplanning tijdig plaatsvindt, bij voorkeur voordat er een acute situatie ontstaat. Toch worden nog veel ouderen acuut opgenomen waarbij nog geen proactieve zorgplanning heeft plaatsgevonden. Veel kwetsbare ouderen denken pas na over toekomstige zorgwensen wanneer zij acuut ziek worden, met het risico dat zorg niet aansluit bij wat voor hen belangrijk is. Verpleegkundigen en verzorgenden hebben door hun centrale rol in de dagelijkse zorg en hun vertrouwensrelatie met patiënten een sleutelpositie om deze gesprekken tijdig te starten.

 Doel en aanpak

Het doel van dit project was om te onderzoeken welke rol past bij verpleegkundigen en verzorgenden in proactieve zorgplanning bij kwetsbare ouderen, en daarbij een gestructureerde, interprofessionele transmurale aanpak te ontwikkelen, aan te passen aan de lokale praktijk en te evalueren. Het project bestond uit verschillende deelstudies: een cohortstudie met de dubbele Surprise Question (SQ), een behoefteanalyse met focusgroepen, interviews en vragenlijsten, en de ontwikkeling en evaluatie van een interventie in co-creatie met zorgverleners.

 Tijdig herkennen van palliatieve zorgbehoeften

Uit de cohortstudie bleek dat bij een groot deel van de opgenomen ouderen in de Wijkkliniek door het multidisciplinaire team een mogelijke behoefte aan palliatieve zorg werd gesignaleerd. De studie liet zien dat het herkennen van deze behoeften een multidisciplinaire verantwoordelijkheid is, waarbij verpleegkundigen, fysiotherapeuten, ergotherapeuten en artsen elk vanuit hun eigen perspectief bijdragen. Ook twee geriatrische revalidatieafdelingen verzamelden op vergelijkbare wijze data; deze resultaten worden verwertk in een internationaal artikel.

 Scholing en praktische hulpmiddelen als houvast voor verpleegkundigen

Op basis van deze inzichten werd een verpleegkundige interventie ontwikkeld, bestaande uit scholing, een praktische pocketkaart en een vaste werkwijze rondom opname. De evaluatie liet zien dat verpleegkundigen deze rol breed ondersteunen en proactieve zorgplanning zien als onderdeel van hun professionele verantwoordelijkheid. Na de scholing herkenden zij proactieve zorgplanning bewuster als onderdeel van hun dagelijkse zorgverlening. Succesvolle implementatie vraagt wel om structurele scholing, praktische ondersteuning, multidisciplinaire samenwerking en voldoende aandacht voor organisatorische randvoorwaarden zoals tijd en werkdruk.

 Studenten binnen de academische leerwerkplaats

Een belangrijk onderdeel van het project was de academische leerwerkplaats, waar MBO- en HBO-studenten Verpleegkunde stage liepen en betrokken waren bij alle fasen van het onderzoek. Zij namen deel aan de cohortstudie en brachten zeggenschap in relatie tot proactieve zorgplanning in kaart. Enkele studenten ontwikkelden mede hierdoor meer interesse in onderzoek en vervolgden hun loopbaan in die richting.

Huidige stand van zaken

De verschillende deelstudies van het project zijn afgerond. Helaas is de Wijkkliniek na afronding van de studie gesloten, waardoor borging op deze plek niet mogelijk was. Veel van wat is ontwikkeld, krijgt een vervolg binnen de Academische Werkplaats Wijkverpleging Noord-Holland (AWW-NH), waarin ook wordt samengewerkt met Cordaan. Ook de Academische Werkplaats Huisartsen Amsterdam pakt het thema palliatieve zorg op. Momenteel wordt binnen de HvA simulatieonderwijs met AI ontwikkeld om het starten van gesprekken over proactieve zorgplanning te oefenen. Resultaten worden verder gedeeld via publicaties en presentaties.

 Samenwerking

In dit project werkten Cordaan, Hogeschool van Amsterdam, ROC van Amsterdam, Amsterdam UMC en UNO Amsterdam samen.

Projectperiode

Dit project liep van september 2023 tot februari 2026.

 Onderzoeksteam

Marjon van Rijn (projectleider), Emma van Dam, Marieke Mulder, Anniek Leijnse, Eefje Sizoo, Patricia Jepma.

Heeft u vragen over het STEERING ACP project?

Neem dan contact op met de projectleider via m.vanrijn@amsterdamumc.nl

 Publicaties

Proactieve zorgplanning in dagelijkse ouderenzorg | ZonMw

Er zijn op dit moment nog twee publicaties in voorbereiding.

Presentaties

• Webinar UNO Amsterdam, februari 2025: Samenwerking tussen zorgprofessionals bij proactieve zorgplanning (Marieke Mulder en Emma van Dam)
• International Conference on Integrated Care, 2025: The recognition of palliative care needs in geriatric rehabilitation: a prospective observational study (oral presentation)
• International Conference of the German Society of Nursing Science, 2025 (oral presentation)
• Geriatriedagen, 2025: Het herkennen van een palliatieve zorgbehoefte in de geriatrische revalidatie (poster)
• IAGG, juli 2026

Geactualiseerd op 12 oktober 2026