Bewoners met het syndroom van Korsakov in verpleeghuizen zijn een diverse groep, variërend in leeftijd, sociaal-economische achtergrond en gedrag.

Grensoverschrijdend gedrag, agitatie en verminderde initiatiefneming komen regelmatig voor. Het doel van dit onderzoek is om in kaart te brengen hoe zorgmedewerkers deze bewoners begeleiden.

Methode

Tijdens het onderzoek werden zorgmedewerkers tijdens hun werk geobserveerd door een onderzoeker. Daarnaast stelde de onderzoeker verdiepende vragen over de begeleiding die zij geven en welke overwegingen daarbij spelen. De observaties vonden plaats op een afdeling van Atlant in Beekbergen en een afdeling van Quarijn in Doorn. Elke observatie wordt gevolgd door het opstellen van een verslag, dat naderhand werd geanalyseerd.

Resultaten

Uit het onderzoek kwamen drie begeleidingspatronen naar voren: gedragsgerichte begeleiding, persoonsgerichte begeleiding en zorgtaakgerichte begeleiding.

Bij gedragsgerichte begeleiding ligt de nadruk op het stimuleren van gewenst gedrag door middel van duidelijke regels, grenzen en directe communicatie. Zorgmedewerkers vinden het belangrijk om consequent te zijn en zien dit als een manier om bewoners te ondersteunen in hun zelfstandigheid en kwaliteit van leven.

Bij persoonsgerichte begeleiding staat de relatie met de bewoner centraal. Zorgmedewerkers proberen bewoners goed te leren kennen, aan te sluiten bij hun wensen en behoeften en samen te werken vanuit vertrouwen. Zij kijken naar de persoon achter de aandoening en niet alleen naar het gedrag dat iemand laat zien.

Bij zorgtaakgerichte begeleiding ligt de focus op het uitvoeren van zorg- en huishoudelijke taken en het goed laten verlopen van de dagelijkse werkzaamheden. Zorgmedewerkers passen hun aanpak aan om ervoor te zorgen dat taken worden afgerond.

Het onderzoek laat zien dat zorgmedewerkers vaak een voorkeur hebben voor één van deze begeleidingspatronen, maar dat zij in de praktijk kunnen schakelen tussen verschillende manieren van begeleiden. Welk begeleidingspatroon naar voren komt, hangt af van de bewoner, de situatie en de omstandigheden van dat moment. De resultaten maken zichtbaar welke afwegingen zorgmedewerkers dagelijks maken en bieden aanknopingspunten voor reflectie, intervisie en teamontwikkeling.

De resultaten van dit onderzoek zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Dementia.
Guiding People With Korsakoff’s Syndrome and Other Alcohol Related Cognitive Disorders in Long Term Care – An Ethnographic Study – Esther de Groot, Marja F. Depla, Ineke J. Gerridzen, Yvonne Zwaagstra, Cees M. P. M. Hertogh, Martin Smalbrugge, Marike E. de Boer, 2026

Terug naar de praktijk

Naast de wetenschappelijke publicatie wordt vanuit Atlant momenteel gewerkt aan een vertaling van de drie begeleidingspatronen naar praktische handvatten voor de dagelijkse zorg aan mensen met het syndroom van Korsakov. Dit zal vorm krijgen in:

• Een infographic – een korte samenvatting van het onderzoek met gebruikmaking van ‘scenes’ uit de observatieverslagen vanuit het onderzoek.
• Een theatervoorstelling in samenwerking met Evarea t.b.v. het Korsakov Kennisfestival van Atlant – gebaseerd op de interacties die tijdens het onderzoek zijn geobserveerd en geacteerd vanuit de drie gevonden begeleidingspatronen.
• Scholing (e-learning) voor zorgmedewerkers in samenwerking met het Korsakov Kenniscentrum – gericht op bewustwording onder zorgmedewerkers van hun eigen manier van begeleiden en de effecten daarvan in verschillende situaties.
• Praktisch hulpmiddel (kletspot) – voor zorgmedewerkers om onderling in gesprek te gaan over de begeleidingspatronen; geschikt voor reflectie en teamontwikkeling.

Subsidie en samenwerking

Atlant heeft voor dit onderzoek een subsidie van het Korsakov Kenniscentrum ontvangen. In het onderzoek werken Atlant, de afdeling Ouderengeneeskunde van het Amsterdam UMC en Quarijn samen. De betrokken onderzoekers zijn: Esther de Groot, Ineke Gerridzen, Marike de Boer, Marja Depla, Yvonne Zwaagstra, Cees Hertogh en Martin Smalbrugge.

Geactualiseerd juni 2026