In het kort

Bij INCLUIS onderzoeken we hoe mensen die in een verpleeghuis wonen keuzes maken over hun welzijn, zorg, en behandeling. Hoe zijn zij, hun naasten en zorgprofessionals betrokken bij deze keuzes? Wat gaat goed in het keuzeproces en wat zou beter kunnen?

We richten ons specifiek op bewoners met hersenaandoeningen zoals dementie, omdat keuzes maken voor hen ingewikkeld kan zijn.

Onze missie is dat iedere verpleeghuisbewoner samen met naasten en zorgprofessionals keuzes kan maken op een manier die bij die bij hem of haar past.

Daarom doen we participatief actieonderzoek (PAR): samen met bewoners, naasten en zorgprofessionals ontwikkelen we een werkwijze ‘inclusieve besluitvorming’ – een praktische tool die helpt om het beslisproces aan te laten sluiten bij de voorkeuren en vermogens van de bewoner. Zodat bewoners en de mensen om hen heen optimaal betrokken zijn bij keuzes over bewoners hun welzijn, zorg en behandeling.

INCLUIS is een samenwerking tussen De Wever, QuaRijn, UNO Amsterdam (Amsterdam UMC) en AWO Tranzo (Tilburg University).

Achtergrond

Voor bewoners in de langdurige ouderenzorg is behoud van eigen regie belangrijk. Ook over keuzes over hun welzijn, zorg en behandeling.

Hersenaandoeningen, zoals dementie of beroerte, kunnen gevolgen hebben voor de manier waarop bewoners keuzes maken. Soms kunnen bewoners bepaalde keuzes minder goed overzien. Dan is het nodig dat naasten en zorgprofessionals bewoners ondersteunen of een beslissing overnemen van een bewoner. Maar het komt ook voor dat anderen de beslisvaardigheid van bewoners onderschatten en juist te veel overnemen van een bewoner.

Het is belangrijk dat bewoners betrokken blijven bij beslissingen en dat naasten en zorgprofessionals hen waar nodig ondersteuning op maat bieden in de vorm van ‘inclusieve besluitvorming’. Zo wordt met in plaats van over bewoners gepraat.

Daarom onderzoeken we hoe naasten en zorgprofessionals bewoners het beste kunnen betrekken bij beslissingen over hun welzijn, zorg en behandeling. Wat werkt wel en wat niet? Hoe sluiten ze aan bij de wensen en behoeftes van bewoners?

Doel

In het INCLUIS-project ontwikkelen we een werkwijze ‘inclusieve besluitvorming’ die naasten en zorgprofessionals helpt om bewoners beslisondersteuning op maat te bieden.

Methode

INCLUIS is een participatief actieonderzoek (PAR) op twee verpleeghuisafdelingen binnen de academische werkplaatsen ouderenzorg in Tilburg en Wijk bij Duurstede. In deze academische werkplaatsen doen bewoners, naasten, zorgprofessionals en onderzoekers samen onderzoek.

Het INCLUIS-project bestaat uit een voorbereidingsfase, een actiefase en een implementatiefase.

In de voorbereidingsfase brengen we in kaart hoe bewoners, naasten en zorgprofessionals het beslissen over welzijn, zorg en behandeling ervaren. Daarnaast onderzoeken we wat er al bekend is over inclusieve besluitvorming in de literatuur.

In de actiefase ontwerpen twee werkgroepen in co-creatie een werkwijze ‘inclusieve besluitvorming’, met ondersteunende materialen en scholing. De werkgroepen bestaan uit bewoners, naasten, zorgprofessionals en onderzoekers.

Het ontwerpproces bestaat uit drie stappen die cyclisch doorlopen worden:

1. Een conceptwerkwijze ontwerpen
2. De conceptwerkwijze testen op de afdeling
3. Bespreken en evalueren van de resultaten en verbeterpunten formuleren

De ideeën die de werkgroep ontwikkelt leggen we individueel voor aan een aantal bewoners die wel graag willen bijdragen maar liever niet deelnemer aan de werkgroepen zelf.

Daarnaast betrekken we adviseurs uit andere organisaties die zijn aangesloten bij UNO Amsterdam of Academische Werkplaats Ouderen (AWO) Tranzo. Zij vormen een adviespanel dat helpt de werkwijze ‘inclusieve besluitvorming’ breed toepasbaar te maken in de langdurige ouderenzorg.

Figuur 1: Een schematische weergave van de actiefase. In cycli van drie stappen ontwerpen de INCLUIS-werkgroepen een werkwijze ‘inclusieve besluitvorming’.

Na de actiefase volgt de toepassingsfase. In deze fase ontwikkelen we de werkwijze ‘inclusieve besluitvorming’ en ondersteunende materialen door tot toegankelijke eindproducten voor de praktijk. Dit doen we in samenwerking met communicatie-, onderwijs- en implementatie-experts van UNO Amsterdam en AWO Tranzo.

Waar staan we nu?

Op dit moment worden de onderzoeken uit de voorbereidingsfase afgerond en voorbereid voor publicatie.

Samen met co-onderzoekers Peter Kroes en Rianne Broers hebben we twee werkgroepen opgezet in het Ewoud & Elisabeth gasthuis (QuaRijn) en Woonzorgcentrum De Heikant (De Wever). In deze INCLUIS-werkgroepen zitten één of twee bewoners, een naaste en een aantal zorgprofessionals met verschillende achtergronden.

Sinds het najaar van 2025 komen de INCLUIS-werkgroepen ongeveer maandelijks bij elkaar. Naast bijeenkomsten per werkgroep zijn er ook twee ‘werkbezoeken’ waarbij de werkgroepen samen komen om ideeën uit te wisselen en bij elkaar ‘een kijkje in de keuken’ te nemen.

Onderzoekers

Promovendus:
Martijn van Dompseler, onderzoeker Amsterdam UMC (locatie VUmc)
e-mail: g.m.vandompseler@amsterdamumc.nl

Promotieteam:

• Dr. Eefje Sizoo (specialist ouderengeneeskunde en senior onderzoeker, Amsterdam UMC)
• Dr. Marike de Boer (senior onderzoeker, Amsterdam UMC)
• Dr. Meriam Jansen (senior onderzoeker, Tilburg University)
• Prof. dr. Katrien Luijkx (bijzonder hoogleraar ouderenzorg, Tilburg University)
• Prof. dr. Martin Smalbrugge (hoogleraar ouderengeneeskunde, Amsterdam UMC)

Co-onderzoekers:

• Peter Kroes (verpleegkundige en kwaliteitsadviseur, QuaRijn)
• Rianne Broers (verpleegkundige, De Wever)

Geactualiseerd op 4 februari 2026