Het ondersteunen van helpenden en verzorgenden bij de omgang met probleemgedrag
Achtergrond
Bij aanvang van dit project, stelden drie zorgorganisaties (Atlant Zorggroep, Kennemerhart en Quarijn), die onder andere zorgdragen voor ouderen met dementie en die kennis en kunde uitwisselen met UNO Amsterdam, zich de vraag hoe zij medewerkers het best kunnen ondersteunen in het omgaan met ‘onbegrepen gedrag’* van bewoners met dementie. Gesprekken met mensen binnen de organisaties gaven namelijk aanleiding om te denken dat dit gedrag zorgt voor werkdruk, ziekteverzuim en uitval onder medewerkers. Dit gaf eerder onderzoek ook aan.
* Wij bedoelen hiermee het gedrag van iemand met dementie dat voor diegene zelf of voor de omgeving belastend is. In het verpleeghuis stelt het gedrag zorgmedewerkers voor een opgave. Dit gedrag wordt ook wel probleemgedrag, signaalgedrag, moeilijk verstaanbaar gedrag of complex gedrag genoemd. Vaker nog wordt in de praktijk vaak het werkelijke gedrag van een specifieke bewoner omschreven in plaats van er een term voor te gebruiken.
Doel
Het doel van dit onderzoektraject is om na te gaan hoe verzorgenden en helpenden het best ondersteund kunnen worden in hun werk met verpleeghuisbewoners met een vorm van dementie die ‘onbegrepen gedrag vertonen’. Naar aanleiding van deze inzichten zullen we, samen met verzorgenden en helpenden, onderzoek doen naar manieren om deze ondersteuning concreet te maken en in de praktijk te brengen.
Fase
Inmiddels, na onze eerste twee deelstudies, kunnen we zeggen dat dit werk niet alleen belastend is, maar ook in belangrijke mate voor plezier, voldoening en trots zorgt. Bovendien, en wellicht nog wel belangrijker, is dat de emoties, een gevoel van alertheid en de houding van voortdurend moeten schakelen van helpenden en verzorgenden in dit werk niet uitsluitend voortkomen uit ‘onbegrepen gedrag’. Ze ontstaan in een wisselwerking tussen het gedrag en persoonlijke en contextuele factoren, zoals een veelheid aan taken en omgaan met naasten, in de verpleeghuiszorg. ‘Onbegrepen gedrag’ is niet de enige en waarschijnlijk ook niet altijd de doorslaggevende factor in de ervaringen van helpenden en verzorgenden. Ook krijgen we zicht op de vlakken waarop deze beroepsgroep ondersteund kan worden én door wie.
Er wordt, op basis van deze onderzoeken, geschreven en gewerkt aan samenvattingen en producten voor de praktijk en aan wetenschappelijke publicaties. Ook wordt een participatief actieonderzoek voorbereid waarmee we met een groep helpenden en verzorgenden nagaan wat zij aan ondersteuning nodig hebben in hun werk. Gezamenlijk gaan we deze ideeën voor het bereiken van positieve veranderingen in de praktijk uitproberen.
Methode
Het onderzoek bestaat uit meerdere deelonderzoeken. Het eerste deelonderzoek was een observatie-onderzoek op drie verschillende verpleeghuisafdelingen voor mensen met dementie binnen Atlant Zorggroep, Kennermerhart en Quarijn. Het tweede deelonderzoek bestond uit focusgroepen met helpenden en verzorgenden waarin we in gesprek gingen over de behoeften aan ondersteuning. In 2027 vormen deze twee onderzoeken de basis voor een participatief actieonderzoek dat we met helpenden en verzorgenden bij één van de betrokken zorgorganisaties zullen uitvoeren. Hiermee werken we gezamenlijk toe naar concrete ondersteuningsvormen in en voor de praktijk.
Ontwikkelpraktijk
Dit onderzoek is onderdeel van een ontwikkelpraktijk die ooit de werktitel ‘Probleemgedrag’ kreeg. In deze ontwikkelpraktijk onderzoeken we hoe we helpenden en verzorgenden zo goed mogelijk kunnen ondersteunen in het werken met mensen met dementie in het verpleeghuis die mogelijk ‘onbegrepen gedrag’ vertonen. Hiermee hopen we hun werk plezierig(er) te houden of maken én hen te behouden voor de zorg voor mensen met dementie. De Ontwikkelpraktijk Probleemgedrag is een samenwerking tussen UNO Amsterdam, Atlant, Kennemerhart en QuaRijn.
Wil je meer weten over de organisatiestructuur van UNO Amsterdam? Dat lees je hier.
Tools & kennisproducten
Dit onderzoek is binnen UNO Amsterdam voor 2026–2027 geprioriteerd, wat betekent dat in deze periode extra aandacht wordt besteed aan het thema van dit onderzoek. Het doel is om kennisdeling te stimuleren en de implementatie in de praktijk te bevorderen.
Middels een werkgroep, die uit zorgprofessionals uit diverse UNO-organisaties bestaat, onderzoeken we op welke manier kennis uit dit onderzoek in de praktijk en in het onderwijs kan worden ingezet. Een van de eerste doelen is om de uitkomsten van het eerste deelonderzoek in te zetten om bewustwording en erkenning te vergroten over de emotionele en praktische impact van ‘onbegrepen gedrag’ op zorgmedewerkers. Daarnaast kijkt de werkgroep naar manieren om de portretten in te zetten in praktijk en onderwijs door hiervoor praktische producten te ontwikkelen. Bekijk de voortgang van deze producten hier.
Onderzoeker
Rianne van Hassel
Rianne werkt als science practitioner. Dit houdt in dat zij twee dagen in de week onderzoek doet als promovendus. Daarnaast werkt ze twee dagen in de week bij QuaRijn werkt als helpende op een verpleeghuisafdeling voor mensen met een vorm van dementie.
Co-promotoren: Dr. Anouk van Loon en Dr. Sjenny Winkels
Promotor: Prof. Dr. Martin Smalbrugge
Contact
Rianne van Hassel: r.e.vanhassel@amsterdamumc.nl
Geactualiseerd 16 november 2026