Achtergrond

Steeds vaker wordt in de eerste lijn gebruik gemaakt van de deskundigheid van de specialist ouderengeneeskunde  bij de geneeskundige zorg voor thuiswonende ouderen met complexe multidomein-problematiek. Er zijn in het land diverse initiatieven gestart om de samenwerking tussen huisarts (HA) en specialist ouderengeneeskunde (SO) vorm te geven en uit eerste evaluaties hiervan blijken positieve resultaten.

Wat ook al duidelijk is, is de diversiteit in werkwijzen tussen de initiatieven. Daarnaast ontbreekt een  duidelijk kwaliteitskader. Verder is er veel behoefte aan uitwisseling van ervaringen/best practices tussen de initiatieven en blijkt de financiering voor de inzet van SO’s in de eerste lijn tot op heden onvoldoende te zijn om passende zorg te kunnen verlenen. Met subsidie van ZonMw en een eigen inbreng van verschillende samenwerkingsinitiatieven is daarom een onderzoek gestart.

Doel

Het doel van dit onderzoek was te komen tot een generieke beschrijving van de geneeskundige zorg voor thuiswonende ouderen met complexe multidomein problematiek, aanpasbaar aan de regionale/lokale context, met adequate financiering, en goed implementeerbaar elders.

Methode

De studie Beter Thuis met HA en SO had een mixed methods design en bestond uit 2 fases.

Fase 1:

Deskresearch en interviews met vertegenwoordigers van verschillende deelnemende initiatieven om te komen tot een eerste inventarisatie van o.a. de werkwijzen rond samenwerking HA en SO.

Fase 2:

Een prospectief en retrospectief cohort onderzoek, waarbij op casusniveau data werden verzameld binnen bij 124 casussen uit zes samenwerkingsinitiatieven in zeven regio’s in Nederland. Er vond een baseline meting en een nameting plaats bij de SO, HA, patiënt en mantelzorger. De belangrijkste studieparameters waren de beschrijving van het type patiënt, de geboden zorg (de interventie), de tevredenheid van patiënt, mantelzorger en betrokken zorgprofessionals (HA en SO) en de zorgkosten (in kaart brengen van tijdinzet en intensiviteit betrokkenheid).

Lerend netwerk-bijeenkomsten:

Met de deelnemende initiatieven en andere stakeholders werd tijdens de studie een lerend netwerk opgezet en werden in totaal 12 lerend netwerkbijeenkomsten georganiseerd. Hierin werd gereflecteerd op bevindingen en kennis uitgewisseld.

Resultaten

Het project heeft tot een  generieke beschrijving geleid van de inhoud en vorm van samenwerking tussen huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde in de geneeskundige zorg voor thuiswonende ouderen met complexe multidomein problematiek, zie hiervoor het betreffende eindrapport.

De patiënten die door de huisarts werden verwezen naar de specialist ouderengeneeskunde waren gemiddeld 82 jaar en 95% van de patiënten had 2 of meer relevante co-morbiditeiten en bij 68% was sprake van polyfarmacie (> 5 medicijnen).

Consultvragen van de huisarts gingen het meest vaak over cognitie (59%) en de behandeladviezen van specialist ouderengeneeskunde betroffen het meest de fysieke gezondheid en functioneren, ondersteuning thuis & huisvesting, en cognitie (71-62%). De consultvragen van de huisarts werden bijna altijd beantwoord door de specialist ouderengeneeskunde en de meerderheid van de patiënten en mantelzorgers was tevreden over het beantwoorden van de hulpvraag. Verder werd de samenwerking tussen huisarts en specialist ouderengeneeskunde positief beoordeeld, evenals de geboden zorg.

De duur en intensiteit van de betrokkenheid van de specialist ouderengeneeskunde varieerde tussen individuele patiënten en tussen regio’s. In het merendeel van de casussen waren de gemaakte kosten door de specialist ouderengeneeskunde lager dan alternatieve zorg die zou zijn toegepast. Niet alle gemaakte kosten konden worden gedeclareerd.

Conclusie: het project heeft inzicht gegeven in de samenwerking tussen huisarts en specialist ouderengeneeskunde in verschillende regio’s in Nederland. Zowel huisarts, specialist ouderengeneeskunde als patiënten en mantelzorgers waren in meerderheid tevreden over het beantwoorden van hulpvragen, samenwerking en geleverde zorg. De financiering van deze verleende zorg door de specialist ouderengeneeskunde was nog onvoldoende passend.

Publicaties

Er zijn drie producten gereed, deze vind je op deze pagina. 

1) Een generieke beschrijving van inhoud en vorm van samenwerking tussen huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde in de geneeskundige zorg voor thuiswonende ouderen met complexe multidomein problematiek, weergegeven in vier kernbeelden waarin de samenwerking en de inhoud wordt geschetst en toegelicht van de thuis verleende zorg door de specialist ouderengeneeskunde en de bredere context van deze zorg voor thuiswonende ouderen. Naast deze vier kernbeelden is er ook een infographic gemaakt met een samenvatting van deze beschrijving voor oudere patiënten en hun naasten en is aanvullende detailinformatie beschreven over de resultaten van het onderzoek.

2) Een samenwerkingsscan waarmee de beoogde of al bestaande samenwerking tussen huisarts & specialist ouderengeneeskunde in kaart kan worden gebracht, wat vervolgens richting kan geven aan de (door)ontwikkeling van deze samenwerking.

3) Een onderwijsmodule rond de samenwerking tussen huisarts & specialist ouderengeneeskunde gemaakt voor interprofessioneel leren voor AIOS (huisartsgeneeskunde & specialist ouderengeneeskunde) en voor deelnemers van de kaderopleiding geïntegreerde eerstelijns ouderengeneeskunde.

Wetenschappelijke publicaties

Deze volgen binnenkort.

Onderzoekers en projectleden

De projectleiding van deze studie ligt bij UNO Amsterdam (projectleider: prof. dr. Martin Smalbrugge). Het uitvoerend projectteam bestaat uit: Franka Meiland (senior onderzoeker), Milou Angevaare (postdoc onderzoeker), Marieke van der Heide (junior onderzoeker) en Ien van Doormalen (project coördinator).

Samenwerking en samenhang

Amsterdam UMC (Martin Smalbrugge, Bianca Buurman), het LUMC (Wilco Achterberg) en Maastricht University (Jos Schols) hebben een consortium gevormd om zodoende meer samenhang in verschillende zorgvormen voor ouderen met complexe problematiek tot stand te laten komen. Behalve de wens om tot verbetering van samenhang in zorg en kwaliteit van zorg te komen, is een belangrijk doel ook te onderzoeken of het mogelijk is om door meer inhoudelijke samenhang ook minder fragmentatie in de bekostiging te realiseren.

Projecten binnen het consortium uitgevoerd zijn: het Beter Thuis met Huisarts en Specialist Ouderengeneeskunde -project (GZSP), Vernieuwing ELV (ELV) en Ambulante GRZ (GRZ), Parkinson Beter Thuisproject (Parkinsonnet). Eerder was er al het project Wijkklinieken. Deze laatste is initiatiefnemer van het Leernetwerk (Acute) Ouderenzorg. De projectleiders van de bovengenoemde projecten werken met elkaar samen. Op deze manier zijn zo’n 50 verschillende initiatieven die aan bovengenoemde projecten deelnemen in het land met elkaar verbonden. De samenwerking maakt het mogelijk over de breedte van de ouderenzorg van elkaar te leren en om de relatie met belangrijke stakeholders zoals de overheid, NZA, het Zorginstituut, de verzekeraars en diverse beroeps- en brancheverenigingen op gecoördineerde wijze vorm te geven.

Februari 2026